Nối những cánh đồng bằng niềm tin

Ở tuổi 76, ông Vũ Đăng Game nổ hũ rút tiền mặt, Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Minh Hà, xã Khánh Bình, tỉnh Cà Mau, vẫn nhớ những ngày phải đi từng nhà vận động người dân vào hợp tác xã. Không ít người chưa hiểu mô hình mới, thậm chí lo rằng tham gia rồi họ không còn quyền quyết định trên thửa ruộng của gia đình.

Khi đó, ban quản trị không chỉ kiên trì vận động mà còn chứng minh bằng chính hiệu quả sản xuất. Khi những hộ tham gia trước làm ăn khấm khá hơn, bán lúa thuận lợi hơn, những người từng đứng ngoài cũng chủ động xin gia nhập hợp tác xã. "Mình vừa làm công tác vận động, vừa chứng minh bằng thực tế thì bà con mới tin", ông Game nổ hũ rút tiền mặt nhớ lại.

Muốn hình thành vùng nguyên liệu từ những thửa ruộng nhỏ lẻ, trước hết phải tạo được niềm tin để người dân hiểu rằng họ vẫn giữ đất, giữ quyền làm chủ, nhưng không còn đơn độc về đầu vào, kỹ thuật hay đầu ra. Theo ông Game nổ hũ rút tiền mặt, trước đây, người trồng lúa thường làm ra sản phẩm rồi chờ thương lái đến mua nên dễ bị ép giá. Khi có sự đồng hành của Nhà nước và doanh nghiệp, bà con yên tâm sản xuất hơn.

Gần 20 năm được bà con tín nhiệm bầu làm Chủ tịch HĐQT hợp tác xã, điều khiến ông Game nổ hũ rút tiền mặt tự hào không phải là quy mô của hợp tác xã, mà là đời sống thành viên từng bước được cải thiện và niềm tin của người dân ngày càng được củng cố. Theo ông, hợp tác xã chỉ thực sự có sức sống khi lợi ích mang lại được thể hiện qua từng vụ mùa và cuộc sống của mỗi gia đình.

Ông Lê Hữu Toàn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho rằng hợp tác xã là cầu nối giữa nông dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước. Hợp tác xã tổ chức sản xuất tập trung, thống nhất lịch thời vụ, hướng dẫn nông dân áp dụng quy trình kỹ thuật, quản lý nhật ký sản xuất và cung ứng dịch vụ cơ giới hóa. Đây là nền tảng để hình thành vùng nguyên liệu tập trung, bảo đảm tính đồng bộ.

Nhưng ông Lê Hữu Toàn cũng chỉ ra một điểm nghẽn cần tháo gỡ: Quản trị của một số hợp tác xã còn chậm đổi mới, liên kết với doanh nghiệp để sản xuất quy mô lớn còn hạn chế. Ban quản trị phải nắm được thành viên, diện tích, lịch thời vụ, vật tư và sản lượng dự kiến; đồng thời đủ năng lực thương lượng, giám sát hợp đồng và xử lý những trường hợp phá vỡ cam kết chung.

Kỹ sư '3 cùng' giữ cánh đồng không lệch nhịp

Một hợp tác xã có thể thống nhất lịch xuống giống, nhưng để hàng trăm hộ làm đúng kỹ thuật qua cả vụ lúa, cần những người thường xuyên có mặt ngoài đồng. Với kỹ sư Võ Văn Vang, Phó Giám đốc vùng nguyên liệu Vĩnh Bình của Tập đoàn Lộc Trời, vai trò ấy được hình thành qua 16 năm "3 cùng" với nông dân.

Kỹ sư Võ Văn Vang từng chứng kiến vùng nguyên liệu đầu tiên tại Ngã Năm, Sóc Trăng, gặp dịch đạo ôn và vi khuẩn trong vụ Đông Xuân 2012-2013. Tập đoàn phải huy động chuyên gia, kỹ thuật và các đội nhóm "3 cùng" phối hợp xử lý để vượt qua dịch.

Những lần như vậy giúp người kỹ sư hiểu rằng kỹ thuật phải phù hợp với giống lúa, đất đai, thời tiết và khả năng phối hợp của cả vùng; khi phát sinh dịch bệnh, kỹ sư phải cùng hợp tác xã thống nhất cách xử lý cho toàn cánh đồng.

Kỹ sư Vang nhấn mạnh quan hệ giữa các bên: "Muốn đi xa phải đi cùng nhau"; doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân phải là những đối tác bình đẳng, cùng chia sẻ rủi ro và lợi nhuận.

Điều đó cũng lý giải vì sao kỹ sư "3 cùng" không thể hoạt động tách rời hợp tác xã và người nông dân. Họ chuyển giao kỹ thuật, theo dõi đồng ruộng và xử lý những tình huống phát sinh; nhưng hợp tác xã mới là đầu mối duy trì kỷ luật sản xuất, tập hợp ý kiến của xã viên và biến khuyến cáo kỹ thuật thành quy trình chung của vùng nguyên liệu.

Ban chỉ đạo cấp xã đứng ra kết nối chuỗi giá trị

Nếu hợp tác xã tổ chức nông dân và kỹ sư giữ nhịp kỹ thuật, chính quyền cấp xã là nơi có thể kết nối các chủ thể ngay từ cơ sở. Tại Khánh Bình, việc thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao ở cấp xã được xem là cách làm mới, đưa trách nhiệm điều phối về gần cánh đồng hơn.

Ông Đặng Chí Nguyễn, Chủ tịch UBND xã Khánh Bình (tỉnh Cà Mau) cho hay, đây là xã đầu tiên của Đồng bằng sông Cửu Long thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa với sự tham gia của doanh nghiệp, ngân hàng là điểm rất mới. Điều này đánh dấu bước chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp: Quy hoạch vùng sản xuất, đồng bộ quy trình, giảm chi phí và nâng giá trị hạt gạo theo yêu cầu thị trường.

Theo đó, xã Khánh Bình xây dựng chương trình hành động từ sản xuất đến tiêu thụ; ký kết hợp tác với Tập đoàn Lộc Trời, Công ty TNHH MTV Lương thực Tân Hồng, Hợp tác xã Minh Hà và Hợp tác xã 8/3. Vụ Hè Thu 2026, địa phương dự kiến quy hoạch 300-400 ha liên kết với doanh nghiệp, gắn với hợp đồng, vật tư, thủy lợi, tập huấn kỹ thuật, hệ thống MRV và quản lý số.

Lãnh đạo xã Khánh Bình cho biết, với dư địa hiện có, xã sẽ tiếp tục mở rộng diện tích lên khoảng 500 ha, vận động nông dân tham gia chuỗi liên kết giữa hợp tác xã với Tập đoàn Lộc Trời; mở các lớp tập huấn với hàng trăm lượt nông dân tham gia.

Cùng quan điểm, Chủ tịch UBND xã Định Mỹ (tỉnh An Giang) Lê Hiền Hòa nêu rõ, việc thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa của xã gắn với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành lúa gạo mà còn thúc đẩy liên kết sản xuất, ứng dụng Game nổ hũ rút tiền mặt học công nghệ, chuyển đổi số, cơ giới hóa và xây dựng chuỗi giá trị bền vững từ sản xuất đến tiêu thụ. Đây cũng là tiền đề quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh.

Theo ông Lê Hiền Hòa, để hiện thực hóa mục tiêu này cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các ngành chuyên môn, doanh nghiệp, hợp tác xã, các tổ chức Game nổ hũ rút tiền mặt học và đặc biệt là sự đồng thuận, tham gia tích cực của người nông dân. Việc thành lập Ban Chỉ đạo chính là bước khởi đầu để thống nhất mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp, thể hiện quyết tâm xây dựng nền sản xuất lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng đến tăng trưởng xanh.

"Việc thành lập Ban chỉ đạo thực hiện Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp là chủ trương quan trọng của Chính phủ nhằm tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững; góp phần nâng cao giá trị gia tăng, tăng thu nhập cho người trồng lúa, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu", ông Lê Hiền Hòa chia sẻ.

Theo kế hoạch hành động của Ban Chỉ đạo, đến năm 2030 xã Định Mỹ sẽ phát triển từ 2.000-3.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Ngay trong năm 2026, địa phương triển khai 500 ha, phấn đấu 100% diện tích tham gia được liên kết sản xuất và tiêu thụ; lượng giống gieo sạ sử dụng từ 70-100 kg/ha; trên 30% lượng rơm rạ được thu gom tái sử dụng; giảm tối thiểu 20-25% phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật; giảm trên 10% lượng phát thải khí nhà kính; tỉ lệ cơ giới hóa đồng bộ đạt trên 30%; giá trị gia tăng chuỗi ngành hàng tăng tối thiểu 10%.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử yêu cầu mỗi Ban chỉ đạo cấp xã phải xác định mục tiêu diện tích, đầu việc và thời gian hoàn thành; sau mỗi cuộc làm việc phải thấy rõ đã làm được gì, còn khó khăn nào và kế hoạch xử lý ra sao, tránh tình trạng Đề án chỉ dừng ở đăng ký diện tích và thực hiện chậm trễ.

"Doanh nghiệp lớn đến đâu cũng không thể tạo ra 1 triệu ha"

Theo ông Huỳnh Văn Thòn, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Lộc Trời, quyết định táo bạo nhất của Lộc Trời là lựa chọn thực hiện 100.000 ha để chứng minh mô hình mới có thể vận hành hiệu quả. Doanh nghiệp không chỉ thu mua, mà phải cùng địa phương, hợp tác xã và nông dân tổ chức sản xuất; đầu tư công nghệ, dịch vụ và thị trường để vừa giảm chi phí, giảm phát thải, vừa nâng thu nhập.

"Một doanh nghiệp dù lớn đến đâu cũng không thể tạo ra một triệu ha", ông Thòn nói. Theo ông, chính quyền địa phương tổ chức sản xuất, hợp tác xã tập hợp nông dân, doanh nghiệp đầu tư công nghệ và thị trường, ngân hàng hỗ trợ tài chính, nhà Game nổ hũ rút tiền mặt học chuyển giao kỹ thuật. Bốn nền tảng không thể thiếu là tổ chức sản xuất qua hợp tác xã, chuỗi liên kết với thị trường, ứng dụng Game nổ hũ rút tiền mặt học-công nghệ và cơ chế chia sẻ lợi ích hài hòa.

Ông Huỳnh Văn Thòn cho rằng, việc thành lập Ban Chỉ đạo cấp xã là bước khởi đầu quan trọng để đưa chủ trương lớn của Chính phủ đi vào từng cánh đồng, từng hợp tác xã và từng hộ nông dân.

Theo ông Huỳnh Văn Thòn, khi Ban Chỉ đạo cấp xã được thành lập, có Tổ giúp việc và có sự tham gia của các cơ quan chuyên môn, lực lượng khuyến nông, các đoàn thể, hợp tác xã, tổ hợp tác cùng doanh nghiệp, Đề án sẽ không còn dừng lại ở văn bản mà có người điều hành, có người theo dõi và có lực lượng đồng hành với nông dân để tháo gỡ từng vấn đề cụ thể phát sinh trên đồng ruộng; thúc đẩy áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, cơ giới hóa, chuyển đổi số và phát triển liên kết sản xuất-tiêu thụ theo chuỗi giá trị. Đây cũng là vai trò rất thực chất của chính quyền cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Từ những bước chân đi từng nhà của ông Vũ Đăng Game nổ hũ rút tiền mặt, những ngày bám ruộng của kỹ sư Võ Văn Vang, cách tổ chức Ban Chỉ đạo ở xã Khánh Bình (Cà Mau), Định Mỹ (An Giang), Tam Nông (Đồng Tháp) đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp, lời giải cho câu hỏi "Ai giữ nhịp cánh đồng 1 triệu héc-ta?" không nằm ở một người. Đó là một cấu trúc phối hợp, trong đó mỗi chủ thể phải làm đúng phần việc của mình và chịu trách nhiệm với cam kết đã đưa ra.

Khi cánh đồng đã được tổ chức thành vùng nguyên liệu, thử thách tiếp theo không chỉ là làm đúng quy trình. Hạt lúa phải đi qua hợp đồng, thu mua, chế biến và thị trường; còn phần giá trị tăng thêm phải được chia sẻ thế nào để người nông dân không tiếp tục đứng ở vị trí yếu nhất.

Lê Sơn

Bài 4: Để hạt lúa rời đồng mà không... rớt giá!